Patates, sulama tasarımı açısından iki özelliğiyle ayrışır: sırta (boğaza) dikilir ve kök sistemi görece sığdır. Bu ikisi birlikte, suyun sırtın içinde tutulmasını ve nem dalgalanmasının küçük olmasını gerektirir. Yumru kalitesi büyük ölçüde bu istikrara bağlıdır.
Aşağıda hesabın tamamı adım adım verilmiştir. Formüller geneldir; değerleri kendi tarlanızın toprağına, çeşidine ve dikim zamanına göre yerelleştirin.
1. Günlük su ihtiyacı: ETc = ET0 × Kc
ETc (mm/gün) = ET0 (mm/gün) × Kc
ET0 bölgeye ve güne özgüdür (meteoroloji verisi ya da il/ilçe tarım müdürlüğü sulama programı). Kc gelişme dönemine göre değişir.
| Dönem | Kc (yaklaşık) | Açıklama |
|---|---|---|
| Başlangıç (dikim–çıkış) | ≈ 0,50 | Sırt yüzeyi açık, buharlaşma payı yüksek |
| Gelişme | artan | Yaprak örtüsü sırtları kapatır |
| Orta dönem (yumru bağlama–büyüme) | ≈ 1,15 | En yüksek su tüketimi |
| Son dönem (olgunlaşma) | 0,75 civarı | Tüketim düşer, ancak sıfırlanmaz |
Örnek hesap. Örnek olarak ET0 = 6 mm/gün ve orta dönem (Kc = 1,15) alalım:
ETc = 6 × 1,15 = 6,9 mm/gün → dekara günde ≈ 6,9 m³.
2. Kritik dönem: yumru bağlama
Patateste su stresinin en pahalı olduğu dönem yumru bağlamanın başladığı andan yumru büyümesinin sonuna kadar geçen aralıktır. Bu dönemde toprak neminde inişli çıkışlı bir seyir, yumru şeklinde bozulmalara ve boy dağılımında düzensizliğe yol açar. Damla sulamanın bu mahsuldeki asıl üstünlüğü, az miktarda suyu sık aralıklarla vererek nem dalgalanmasını küçük tutabilmesidir.
3. Lateral yerleşimi: sırt üstü
Patates yaygın olarak 70–75 cm sırt aralığıyla dikilir. Damla sulamada lateral, sırtın üstüne — genellikle sıra üzerine yakın konumda — serilir. Böylece ıslak hacim sırtın içinde kalır ve yumru bölgesini besler.
| Kurgu | Lateral aralığı | Dekara lateral | Değerlendirme |
|---|---|---|---|
| Her sırta bir lateral | 75 cm | ≈ 1.330 m | Yaygın kurgu; nem sırtın içinde düzgün dağılır |
| İki sırta bir lateral | 150 cm | ≈ 665 m | Metraj düşer; sırt içi ıslanma çoğu toprakta yetersiz kalır |
Sırt geometrisi suyu yanlara akıtma eğilimindedir; bu nedenle patateste her sırta bir lateral kurgusu yaygındır. Kararı yine ıslak leke ölçümüyle doğrulayın: sistemi çalıştırıp sırtı kesitten açın ve ıslanan hacmin yumru bölgesini kapsayıp kapsamadığına bakın.
4. Dekar debisi ve süre
Damlatıcı aralığı 33 cm ve debisi 2 L/saat olan bir lateralde metre başına yaklaşık 6 L/saat debi vardır.
- Her sırta lateral (1.330 m): ≈ 8,0 m³/saat/dekar
- Süre = 6,9 ÷ 8,0 ≈ 0,86 saat (≈52 dakika)
Sığ kök nedeniyle patateste daha kısa ve daha sık sulama tercih edilir: aynı toplam suyu tek seferde vermek yerine bölmek, nem dalgalanmasını küçültür. Pompa debisi tüm alanı beslemiyorsa alanı bloklara ayırın.
5. Fertigasyon
Patates besin talebi yüksek bir mahsuldür; damla sulama gübreyi kök bölgesine kademeli vermeye elverir. Uygulama sırası:
- Doldur: temiz suyla hatları doldur, basıncı oturt.
- Ver: gübreli suyu venturi veya gübre tankı ile hatta ver.
- Yıka: temiz suyla hatları yıka — damlatıcı içinde tuz birikmesini bu adım önler.
Yıkama adımının atlanması, damla sulamada tıkanmanın en sık görülen sebeplerindendir.
6. Filtreleme
Su kaynağına göre kurgu değişir: kuyu suyunda kum/silt için hidrosiklon ön kademesi, açık kaynakta organik yük için elek veya disk filtre. Damla sulamada 120–155 mesh aralığı yaygındır. Bakım zamanını takvim değil, giriş–çıkış manometreleri arasındaki ≈0,5 bar fark belirler.
7. Sezon sonu
Hasat öncesi sulamanın kesilmesi, kabuk bağlama ve hasat koşulları açısından yönetilen bir adımdır. Kesme zamanı çeşide, hasat yöntemine ve sözleşme koşullarına göre değiştiğinden burada tarih verilmez; uygulamada bitki gelişim durumu ve hasat planı esas alınır.
Sezon sonunda lateraller toplanmadan önce hatların temiz suyla yıkanması, ertesi sezon tıkanma riskini azaltır.
8. Özet
- Su ihtiyacı ETc = ET0 × Kc; orta dönemde Kc ≈ 1,15 (FAO-56 referansı).
- Kritik dönem yumru bağlama–büyümedir; nem istikrarı belirleyicidir.
- Yaygın kurgu her sırta bir lateraldir; ıslak leke ölçümüyle doğrulanır.
- Sığ kök nedeniyle kısa ve sık sulama tercih edilir.
- Fertigasyonda yıkama adımı atlanmaz; filtre bakımı 0,5 bar farkta yapılır.
İlgili ürün grupları: damlama sulama, filtre ve ekipman, sulama boruları. Hesap tabloları teknik bilgiler sayfasında.