Bahçe sulaması, tarla mahsullerinden bir noktada kesin olarak ayrılır: hesap birimi dekar değil, ağaçtır. Ağaçlar belirli aralıklarla dikildiği için her ağaca düşen alan bellidir ve su ihtiyacı bu alan üzerinden litreye çevrilir. Sistem de ağaç yaşına göre büyüyen bir kurguyla tasarlanır.
Aşağıdaki hesap elma ve vişne için ortaktır; değerleri kendi bahçenizin toprağına, çeşidine ve dikim sıklığına göre yerelleştirin.
1. Ağaç başına düşen alan
Ağaç başına alan (m²) = sıra arası (m) × ağaç arası (m)
| Dikim aralığı | Ağaç başına alan | Dekarda ağaç (yaklaşık) |
|---|---|---|
| 4 m × 2 m | 8 m² | 125 |
| 4 m × 4 m | 16 m² | 62 |
| 5 m × 5 m | 25 m² | 40 |
| 6 m × 6 m | 36 m² | 28 |
2. Su ihtiyacı: mm'den litreye
Günlük su tüketimi yine ETc = ET0 × Kc ile bulunur. Bahçede farklı olan, sonucu ağaca çevirmektir:
Ağaç başına su (L/gün) = ETc (mm/gün) × ağaç başına alan (m²)
(1 mm su = 1 m²'ye 1 litre demektir; bu yüzden çarpım doğrudan litre verir.)
| Dönem | Kc (yaklaşık) | Açıklama |
|---|---|---|
| Uyanma–yaprak öncesi | düşük | Terleme yüzeyi henüz oluşmamış |
| Tam yapraklı dönem | 0,95 – 1,20 | Örtü bitkisi varsa üst sınıra yaklaşır |
| Hasat sonrası–yaprak dökümü | azalan | Tüketim düşer ama sıfırlanmaz |
Örnek hesap. 4 m × 4 m dikim (16 m²/ağaç), örnek olarak ET0 = 6 mm/gün ve Kc = 1,05 alalım:
- ETc = 6 × 1,05 = 6,3 mm/gün
- Ağaç başına: 6,3 × 16 = ≈ 100 litre/gün
3. Damlatıcı sayısı ve sulama süresi
Ağaç başına gereken suyu, ağaca yerleştirilen damlatıcıların toplam debisi karşılar:
Süre (saat) = Ağaç başına su (L) ÷ (damlatıcı sayısı × damlatıcı debisi)
| Ağaç başına damlatıcı | Toplam debi | Sulama süresi |
|---|---|---|
| 2 adet | 8 L/saat | ≈ 12,5 saat |
| 4 adet | 16 L/saat | ≈ 6,3 saat |
| 6 adet | 24 L/saat | ≈ 4,2 saat |
Damlatıcı sayısını yalnızca süreyi kısaltmak için değil, ıslak hacmi kök bölgesine yaymak için de artırırsınız. Tek noktadan uzun süre su vermek, dar ve derin bir ıslak sütun oluşturur; kök bölgesinin yanları kuru kalır.
4. Lateral yerleşimi: tek mi çift mi?
- Tek lateral (sıra üzerinde): genç bahçede yeterlidir; kök hacmi henüz küçüktür.
- Çift lateral (gövdenin iki yanında): taç genişledikçe tercih edilir; ıslak alan taç izdüşümüne yayılır ve kök gelişimi tek yöne sıkışmaz.
Damlatıcıları gövde dibine değil, taç izdüşümüne doğru yerleştirin. Emici kökler ağırlıklı olarak orada bulunur; ayrıca gövde dibinin sürekli ıslak kalması istenmez.
5. Ağaç yaşına göre büyüyen sistem
Bahçe sistemleri tek seferde nihai kapasiteye kurulmaz. Yaygın yaklaşım, ana hat ve filtre istasyonunu bahçenin olgun dönemdeki debisine göre boyutlamak, damlatıcı sayısını ise ağaç büyüdükçe artırmaktır. Böylece ilk yıllarda gereksiz su verilmez, ilerleyen yıllarda ana hat darboğaz olmaz.
Kontrol yöntemi basittir: sulama sonrası taç izdüşümünde birkaç noktadan 20–30 cm derinlik açıp nemin yayılımına bakın. Islak hacim taç izdüşümünün belirgin biçimde altında kalıyorsa damlatıcı sayısı artırılır.
6. Basınç düzenlemesi ve eğim
Bahçeler çoğu zaman eğimli araziye kurulur. Eğim, hat boyunca basıncı değiştirir; basınç değişince damlatıcı debisi de değişir. Bu durumda basınç ayarlı (kompanse) damlatıcı kullanmak, hat boyunca eşit debi sağlar. Düz arazide ve kısa hatlarda standart damlatıcı yeterli olabilir.
7. Filtreleme ve fertigasyon
Filtre kurgusu su kaynağına göre seçilir: kuyu suyunda kum/silt için hidrosiklon ön kademesi, açık kaynakta elek veya disk filtre. Damla sulamada 120–155 mesh aralığı yaygındır; bakım zamanını giriş–çıkış manometreleri arasındaki ≈0,5 bar fark belirler.
Fertigasyon üç adımlıdır: temiz suyla doldur → gübreli suyu ver → temiz suyla yıka. Yıkama adımı damlatıcı içinde tuz birikmesini önler.
8. Özet
- Bahçede hesap birimi ağaçtır: ağaç başına su = ETc × ağaç başına alan.
- Süre = ağaç başına su ÷ (damlatıcı sayısı × debi).
- Damlatıcı sayısı ıslak hacmi taç izdüşümüne yaymak için de artırılır.
- Taç genişledikçe çift lateral kurgusuna geçilir.
- Eğimli arazide basınç ayarlı damlatıcı hat boyunca eşit debi verir.
İlgili ürün grupları: damlama sulama, filtre ve ekipman, vanalar ve bağlantı. Hesap tabloları teknik bilgiler sayfasında.