Ayçiçeği derin kök yapan bir bitkidir; kökler uygun toprakta bir metrenin altına inebilir. Bu, kuraklığa dayanımını artırır ama su eksikliğinin en pahalı olduğu dönemi ortadan kaldırmaz: tabla oluşumundan çiçeklenme ve tane dolumuna uzanan aralıkta yaşanan stres doğrudan tane doluluğunu etkiler.
Bu yazıda su ihtiyacından sulama süresine kadar hesabın tamamını adım adım yapıyoruz. Formüller geneldir; değerleri kendi tarlanızın toprağına, çeşidine ve ekim zamanına göre yerelleştirmeniz gerekir.
1. Günlük su ihtiyacı: ETc = ET0 × Kc
ETc (mm/gün) = ET0 (mm/gün) × Kc
- ET0 bölgeye ve güne özgüdür; meteoroloji istasyonu verisinden ya da il/ilçe tarım müdürlüğünün sulama programlarından alınır.
- Kc gelişme dönemine göre değişir.
| Dönem | Kc (yaklaşık) | Açıklama |
|---|---|---|
| Başlangıç (çıkış–ilk gelişme) | ≈ 0,35 | Toprak yüzeyi büyük ölçüde açık |
| Gelişme | artan | Yaprak alanı hızla büyür |
| Orta dönem (tabla–çiçeklenme) | 1,00 – 1,15 | En yüksek su tüketimi |
| Son dönem (olgunlaşma) | ≈ 0,35 | Su tüketimi düşer |
Örnek hesap. Örnek olarak ET0 = 6 mm/gün ve orta dönem (Kc = 1,10) alalım:
ETc = 6 × 1,10 = 6,6 mm/gün → 1 mm = dekara 1 m³ olduğuna göre, dekara günde ≈ 6,6 m³.
2. Kritik dönem: tabla oluşumu–çiçeklenme
Ayçiçeğinde su stresi her dönemde aynı sonucu vermez. Tabla oluşumunun başladığı andan çiçeklenme ve tane dolumunun sonuna kadar geçen aralık, tane doluluğunun belirlendiği dönemdir. Sulama programında kesinti riski en aza bu aralıkta indirilmelidir.
Derin kök, bitkinin toprak profilinin alt katmanlarındaki suyu kullanabilmesini sağlar. Bu nedenle ayçiçeğinde sulama aralığı, sığ köklü mahsullere göre biraz daha uzun tutulabilir; ancak bu, kritik dönemde susuz bırakılabileceği anlamına gelmez.
3. Lateral yerleşimi (70 cm sıra)
Ayçiçeği yaygın olarak 70 cm sıra arasıyla ekilir. İki temel kurgu vardır:
| Kurgu | Lateral aralığı | Dekara lateral | Değerlendirme |
|---|---|---|---|
| Her sıraya bir lateral | 70 cm | ≈ 1.430 m | En düzgün nem dağılımı; metraj yüksek |
| İki sıraya bir lateral | 140 cm | ≈ 715 m | Yaygın kurgu; ıslak lekelerin birleşmesi şart |
Kurguyu tahminle değil ölçümle seçin. Sistemi bir süre çalıştırıp bir damlatıcının altını açın ve ıslak lekenin çapını ölçün. Komşu damlatıcıların lekeleri toprak içinde birleşmiyorsa, iki sıraya bir lateral kurgusu o toprakta kök bölgesini yeterince ıslatmıyor demektir. Kaba bünyeli (kumlu) topraklarda leke dar ve derin, ağır bünyeli (killi) topraklarda geniş ve sığ olur.
4. Dekar debisi
Damlatıcı aralığı 33 cm ve damlatıcı debisi 2 L/saat olan bir lateralde, metre başına yaklaşık 3 damlatıcı bulunur:
Metre başına debi ≈ 3 × 2 = 6 L/saat/m
| Kurgu | Dekara lateral | Dekar debisi |
|---|---|---|
| Her sıraya lateral | 1.430 m | ≈ 8,6 m³/saat |
| İki sıraya bir lateral | 715 m | ≈ 4,3 m³/saat |
5. Sulama süresi
Süre (saat) = Günlük ihtiyaç (m³/da) ÷ Dekar debisi (m³/saat)
- Her sıraya lateral: 6,6 ÷ 8,6 ≈ 0,77 saat (≈46 dakika)
- İki sıraya bir lateral: 6,6 ÷ 4,3 ≈ 1,53 saat (≈1 saat 32 dakika)
Pompa debiniz tüm tarlayı aynı anda beslemeye yetmiyorsa alanı bloklara bölün ve blokları sırayla sulayın. Blok büyüklüğü, pompa debisi ÷ dekar debisi ile bulunur.
6. Fertigasyon
Gübreyi sulama suyuyla vermek, besini kök bölgesine doğrudan ulaştırır. Uygulama sırası üç adımdır:
- Doldur: Sistemi temiz suyla çalıştırıp hatları doldurun ve basıncı oturtun.
- Ver: Gübreli suyu venturi veya gübre tankı ile hatta verin.
- Yıka: Uygulama bitince temiz suyla hatları yıkayın — damlatıcı içinde tuz birikmesini bu adım önler.
7. Filtreleme
Damlatıcı tıkanmasının en yaygın nedeni filtresiz ya da yetersiz filtreli çalışmaktır. Su kaynağına göre kurgu değişir: kuyu suyunda kum/silt için hidrosiklon ön kademesi, açık kaynakta (gölet, kanal) organik yük için elek veya disk filtre kullanılır. Damla sulamada 120–155 mesh aralığı yaygındır.
Filtre bakımını takvimle değil basınç farkıyla yapın: giriş ve çıkış manometreleri arasındaki fark yaklaşık 0,5 bara ulaştığında temizleme zamanı gelmiştir.
8. Özet
- Su ihtiyacı ETc = ET0 × Kc; orta dönemde Kc ≈ 1,00–1,15 (FAO-56 referansı).
- Kritik dönem tabla oluşumu–çiçeklenme–tane dolumudur.
- 70 cm sırada iki kurgu vardır; seçim ıslak leke ölçümüyle doğrulanır.
- Süre = ihtiyaç ÷ dekar debisi; pompa yetmiyorsa blok bölünür.
- Filtre bakımı 0,5 bar basınç farkında yapılır.
İlgili ürün grupları: damlama sulama, filtre ve ekipman, vanalar ve bağlantı. Hesap tabloları teknik bilgiler sayfasında.